Het schilderij Twaalf spreuken op borden (1558) van Pieter Bruegel de Oude bestaat uit twaalf afzonderlijke borden. In de 17e eeuw werden ze ingewerkt in een geschilderd eikenhouten paneel. Bij een ingreep in de 19e eeuw werd het paneel dunner gemaakt en voorzien van een parkettering.
Barsten en verkleuringen
Aline Genbrugge (KIK): “Hout is echter een levend materiaal dat sterk reageert op schommelingen in de luchtvochtigheid. Dit veroorzaakte kromtrekkingen en spanningen, waardoor barsten in het paneel en de borden zijn ontstaan.”
“We stelden ook vast dat in het verleden verschillende ingrepen aan de verflaag zijn uitgevoerd. Die zijn nu verkleurd. Bovendien is de vernislaag vergeeld. Deze aantastingen verstoren de leesbaarheid van het schilderij. Daarom restaureren we het werk.”
Van radiografie tot climabox
De behandeling start met een wetenschappelijk en materiaaltechnisch vooronderzoek.
Aline Genbrugge: “We gebruiken hiervoor UV-, infrarood- en röntgenopnames. Zo krijgen we een goed beeld van de materiële geschiedenis van het werk. Op basis van dat onderzoek bepalen we de restauratiestrategie.”
“Vervolgens maken we het paneel stabieler zonder daarbij aan de structuur te raken. We verlijmen lokale barsten en deblokkeren de parkettering. We reinigen ook de verflaag, waarbij we storende, recente overschilderingen verwijderen. Historische ingrepen, uit de periode waarin de borden in het paneel werden ingewerkt, blijven behouden. Daarna retoucheren we de verflagen met stabiele en omkeerbare materialen.”
“Ten slotte brengen we het schilderij onder in een climabox. Die vermindert schommelingen in de luchtvochtigheid en draagt bij aan stabielere bewaaromstandigheden.” (Lees verder onder de afbeelding.)
Uniek en uitdagend project
Aline Genbrugge: “In het KIK hebben we het voorrecht om regelmatig topstukken en technisch uitdagende kunstwerken te behandelen. Maar dit project is uitzonderlijk. Het gaat niet alleen om een werk van Pieter Bruegel de Oude, maar om twaalf afzonderlijke scènes in één paneel. Het idee dat je als restaurator aan twaalf ‘Bruegels’ tegelijk mag werken, maakt dit bijzonder uniek en uitdagend. Een grote verantwoordelijkheid, maar ook een unieke kans om bij te dragen aan het behoud en de herwaardering van een meesterwerk uit de 16e eeuw.”
Over Twaalf spreuken op borden
Pieter Bruegel beeldde graag levenswijsheden uit, maar waarom deed hij dat hier op eetborden? Voor wie maakte hij de borden en wat betekenen deze twaalf spreekwoorden? Je leest het in het artikel Twaalf spreuken op borden. (Lees verder onder de afbeelding.)
Klaar voor de heropening: meesterwerken in topconditie
Museum Mayer van den Bergh vernieuwt en breidt uit. Daarom laten we nu Twaalf spreuken op borden restaureren. Zo zal niet alleen het vernieuwde museumgebouw schitteren bij de heropening, maar ook onze collectie. Lees meer over de renovatieplannen.
